Opbouw van de houding in zitmeditatie

De opbouw, stap voor stap

We volgen de zeven punten van Vajrocana, de klassieke instructie uit het Tibetaans boeddhisme, in de vorm zoals die binnen Zijnsoriëntatie wordt aangeboden.

1. Benen. Je zit in halve lotus, of op een bankje in de Egyptische zit. Op een stoel kan ook: voeten plat naast elkaar, niet leunen tegen de rugleuning. Je knieën (of voeten) en zitvlak vormen een stabiele driehoek met de aarde.
2. Handen. Je handen plaats je in dzogchenstijl op je dijbenen, vlak achter je knieën. Eenvoudig en ongekunsteld.
3. Armen. Laat wat ruimte tussen je romp en je armen, alsof je armen vleugels zijn die je lichtjes uitspreidt. Zo blijft je borst open. Je richt eigenlijk niet je borst op, je stelt je hart open.
4. Onderrug. Recht je onderrug zodat deze noch hol noch bol is. Je kunt het checken met een hand op je onderrug. Richt van daaruit de rest van je rug op, sierlijk, zonder jezelf omhoog te trekken.
5. Nek. Laat je nek lang worden, waardoor je kin iets ingetrokken raakt. Je voelt dan ruimte ontstaan tussen je schedelbasis en je nek.
6. Mond. Je mond is een beetje open, de lippen los van elkaar. De top van je tong raakt je verhemelte, vlak achter je voortanden. Je ademt door je neus én je mond.
7. Ogen. Je ogen zijn open en kijken ontspannen naar de grond, ongeveer een halve meter voor je. Niet staren, niet wazig worden. Open ogen houden je alert en voorkomen dat je terugtrekt in een veilige binnenwereld.

Rug als een rivier

Binnen de fysieke houding, die in het begin ongemakkelijk kan zijn, ontspan je zo diep mogelijk. Laat jezelf zacht worden. Kronkel je rug af en toe in zijwaartse richting, meanderend als een rivier, op een lustvolle manier. Voel de stroming van energie in je rug en verder in je lichaam, en bewaar die stroming als je daarna weer stilzit.

Vaak zet je je energie vast zonder dat je het doorhebt. Door je rug te bewegen open je de knopen in je energielichaam en ervaar je direct meer stroming, warmte en plezier. Dat is geen versiering. Verlichting is geen mentale affaire, ook je lichaam en je energie doen mee. Alleen als je energie stroomt, komen de subtielere Spiritkwaliteiten binnen bereik.

Inspanning, ontspanning en niet rigide worden

De meditatiezit kost in het begin inspanning: je spieren werken om de houding te bewaren. Die inspanning is behulpzaam, want ze houdt je energieniveau hoog en je alert. Tegelijkertijd laat je vanbinnen zo veel mogelijk los. Je spieren zijn actief, vanbinnen ben je zacht. Wat in het begin moeite kost, gaat later vanzelf, dan verschuift de nadruk als vanzelf naar ontspanning en moeiteloosheid.

Word vooral niet rigide met de instructies. Doe je ogen of mond gerust even dicht als dat op dat moment helpt. Beweeg als je wilt, sta op, rek je uit en bouw de houding opnieuw op. Wij westerlingen hebben veel energie in ons hoofd en weinig in ons lichaam; beweging en genieten horen er daarom bij. Een beetje pijn die vrijkomt door ontspanning is welkom, fanatiek doorzitten terwijl je gewrichten pijn doen is onzin. Kom thuis in je lichaam, ontspan en geniet.

Zelf vond ik de open ogen in het begin het lastigst. Inmiddels wil ik niet meer anders: de meditatie blijft wakker en verbonden met de wereld waarin ik straks weer opsta.

Deze opbouw en aanwijzingen komen uit het werk van Hans Knibbe, oprichter van de School voor Zijnsoriëntatie. De houding leer je het beste grondig aan onder begeleiding, dat doen we in de cursus. De vijf punten van de houding komen ook terug in de negen zuiverende ademhalingen, waarmee een zitting vaak opent.