Verdieping
In Zijnsoriëntatie werken we met een eenvoudig drielagenmodel van de geest. Het verklaart hoe meditatie werkt en waarom het je leven verandert. Op deze pagina beschrijf ik de drie lagen zoals ik ze zelf heb leren kennen.
In Zijnsoriëntatie gaan we uit van een drielagenmodel van onze geest. De diepste laag noemen we Zijn, de pure uitstraling daarvan Spirit en de geconditioneerde laag noemen we psyche. Drie lagen, meer is het niet.
Deze indeling is geen theorie voor erbij. Ze correspondeert met wat je ervaart als je het pad opgaat. Je begint bij je gewone werkelijkheidsbeleving, de psyche. Meditatie brengt je in contact met een ruimere, pure dimensie: Spirit. En vroeg of laat ontstaat het verlangen om te rusten in dat wat aan beide voorafgaat: Zijn. Andere tradities kennen vergelijkbare driedelingen. Het christendom spreekt van God, de Heilige Geest en de Zoon, het vajrayanaboeddhisme van dharmakaya, sambhogakaya en nirmanakaya.
Toen ik dit model voor het eerst hoorde, viel er veel op zijn plek. Ervaringen die ik jaren niet kon plaatsen, bleken een adres te hebben.
De psyche is onze dominante zijnswijze, de manier waarop we onze normale werkelijkheidsbeleving creëren. Het mechanisme erachter is grijpen naar ervaring: van iets stromends maken we iets gestolds. In het boeddhisme heet dat reïficatie, kortweg 'verietsen'. We maken een foto van de rivier en houden die voor de rivier zelf.
Waarom we dat doen? Overleving. Bliksemsnel plaatsen we iedere ervaring in een categorie: het helpt me, het schaadt me, of het is neutraal. Zo bouwen we een plattegrond van de wereld. Dat is een geniale uitvinding, we kunnen ons oriënteren, taal ontwikkelen, nadenken over onszelf. Maar er hangt een prijskaartje aan. In het categoriseren ontstaat een splitsing: ik hier, de ervaring daar. De waarnemer raakt vervreemd van het waargenomene. We leven niet langer in de werkelijkheid, maar in een 'mind made world', een ijslaag op de oceaan.
Ik herken dit maar al te goed uit mijn eigen leven. Ook hard werken aan jezelf is een vorm van grijpen. Velen blijven klussen aan zichzelf.
Spirit is de spontane straling van je Zijnsaard, zoals de zon spontaan zijn licht laat stralen. Het bijzondere is dat deze straling niet gevangen is in de duale patronen van de psyche. Er is geen ik-construct, geen geschiedenis, geen gewoontes, geen hebberigheid.
Anders dan Zijn zijn Spiritkwaliteiten wél waarneembaar: allesomvattende Liefde, Vreugde, Schoonheid, Stilte, Compassie, ervaringen van licht. Wie ze ervaart, weet direct dat dit geen gewone ervaring is. Je hebt het niet zelf geproduceerd. Het overkomt je. Het is een zegening.
In de meditaties die ik begeleid maken we altijd eerst contact met Spirit, via subtiel gevoelswerk en verbeelding. Dat is geen versiering, het is noodzaak. Wie mediteert zonder deze kwaliteiten uit te nodigen, blijft meestal steken in de beperkte en gestolde wereld van de psyche. Stem je af op Spirit, dan wordt alles licht, subtiel en mooi, en wordt het veel makkelijker om te rusten in de openheid van Zijn.
De diepste laag noemen we Zijn, tegenwoordig vaak Gewaar-Zijn. Het is de grond van je geest: dat wat primairder is dan alle waarnemingen. Geen fysieke ruimte, maar de ruimte van je bewustzijn, oneindig, zonder centrum of grens, tijdloos. Alles wat je ooit hebt ervaren, verscheen in dit Gewaar-Zijn. Er bestaat niets buiten.
Je kunt Zijn niet in beeld nemen, er niet 'op' mediteren, het niet vastpakken. Je kent het alleen door het te zijn. Een geliefde boeddhistische metafoor: Gewaar-Zijn is als een spiegel waarin alles verschijnt, terwijl de spiegel zelf door niets wordt beroerd en er geen enkel beeld aan blijft kleven. Hoezeer je jezelf ook vastzet in patronen, deze grond is al vrij. Dat is de belofte van de verlichtingstradities: zie, je bent al vrij.
Het klinkt abstract, maar de ervaring is intiemer dan wat ook. Het voelt als thuiskomen in een diepe bestaanslaag in jezelf: openheid, verbondenheid, gemak, vertrouwen. Niet iets nieuws dat je verwerft, maar iets ouds dat je herkent.
Onze overlevingsgeest beweegt voortdurend naar buiten, naar de gestolde buitenrand. In het boeddhisme heet dat 'mind moving outward'. Meditatie is de omgekeerde beweging: het onderbreken van dat naar buiten grijpen en weer thuiskomen bij jezelf. Bringing the mind home.
Het drielagenmodel houdt je daarbij op koers. Je weet waar je je op richt: eerst contact met Spirit, dan ontspannen in de openheid van Zijn. En de psyche? Die hoeft niet weg. Met al zijn nuttige functies, aandacht geven, discipline bewaren, onderscheiden, gaat hij zich richten op Spirit en Zijn, en raakt zo zelf geïntegreerd in verlichting. De psyche mag mee naar huis.
Het drielagenmodel komt uit het werk van Hans Knibbe, oprichter van de School voor Zijnsoriëntatie. Wie er dieper in wil duiken, kan terecht bij zijn boek Zie, je bent al vrij! Voor wie benieuwd is hoe dit zich verhoudt tot filosofie en mystiek buiten Zijnsoriëntatie: lees Eén bewustzijn, vele wegen.
Nieuwsbrief
Elke paar weken een artikel of oefening uit de Zijnsoriëntatie, rechtstreeks in je mailbox.
Achtergrond
De psyche is geen vijand en geen vast ding: ze is een gewoontesysteem dat per moment je werkelijkheid weeft.
Achtergrond
Kastrups idealisme, de apofatische traditie van Eckhart en Advaita Vedanta wijzen naar hetzelfde inzicht over bewustzijn.
Praktijk
De kroon op het pad: elke meditatie-inspanning loslaten en zijn wat je al bent.
Gratis & vrijblijvend
Lezen over de geest is iets anders dan hem verkennen. In de cursus oefenen we het zelf. Plan een gratis kennismakingsgesprek.